IZMEĐU BOGA I EKSTREMA

Jelka Jovanović

U Srbiji s početka trećeg milenijuma gotovo nadrealno zvuči priča o porodičnoj idili koju praktikuju zapadnjaci, uključujući i naše prve komšije u Hrvatskoj, a koja prikazuje roditelje odevene u nedeljnu svečanu odeću sa svojom isto tako brižljivo opremljenom decom kako idu u crkvu i tamo pažljivo slušaju propoved. U krutom i pompeznom pravoslavlju još je teže zamisliti pomen na kome se kao u crkvama s pretežnom crnačkom pastvom, pokojnicima, primerice, pevaju omiljene pesme i u kojima se poželjne moralne vrednosti propagiraju kroz muziku i igru. Podrazumeva se da prednjač i pastor.

S druge strane, sve se češće čuje, ne samo u Srbiji, da su mladi ljudi sve više okrenuti crkvi i tradiciji, ma šta to značilo, i da se, poučeni krvavim balkanskim ratovima iz prošle decenije, zatvaraju u religijske i nacionalne atare. Takođe, za mlade vernike pravoslavne provenijencije vezuju se nacionalistički i rasistički ekscesi i posebno incidenti izazvani homofobijom. Česta ilustracija za takve mlade novovernike su navijačke horde opremljene, uz ostalo, i rekvizitima koji su primereniji svadbi ili sahrani nego utakmici. Sličan podsmeh u istinski verujućima izazivaju i zvezde turbofolka, između čijih golih silikonskih brda na prsima počivaju krstovi enormnih razmera. Ovom nakaradnom shvatanju vere i ljubavi prema bližnjem valja dodati i učestale optužbe za pedofiliju, kojoj su podjednako skloni crkveni velikodostojnici (?) u Rimokatoličkoj i Pravoslavnoj crkvi. Istraživanja Rezovih reportera, međutim, ukazuju da je, uprkos ovim idejnim i pojavnim ekstremima, zaista verujućih među mladima na prostorima bivše SRFJ srazmerno malo. Istaknuti su samo oni koji se vezuju za organizacije koje zagovaraju grubu, često i nasilnu, nacionalnu ili versku obnovu. O tome vrlo rečito svedoče naši sagovornici u Beogradu i Sarajevu, jedan od lidera ekstremističke organizacije Obraz, Mladen Obradović, i nekadašnji vehabija Jasmin Merdan.

Takođe, uprkos neretkim zabrađenim mladim devojkama, mladićima koji propovedaju i praktikuju mačo i ine teorije i vrednosti primerene srednjem veku, poput zilotia, kao i s druge strane bradatim momcima u skraćenim pantalonama koji bi u ime Alaha očistili svet kao vehabije, istraživači, sociolozi religije posebno, nisu skloni tezi o narastajuć oj religioznosti. Kako naši kompetentni sagovornici kazuju, još su manje spremni da podrže populističke poteze proklamovanih sekularnih država u tom naglašenom (jedno)verskom prosvećivanju kakvo je, recimo, nesumnjivo kontraproduktivno uredbeno uvođenje veronauke u školama u Srbiji.

Upravo stoga što i Crkva i Država veri pristupaju stihijski, neretko i incidentno, a u svakom služaju pompezno i naredbodavno, naši sagovornici ukazuju na opasnosti koje sa sobom nose verska isključivost, svakojaka netolerancija i ekstremizam, inače vrlo popularni i zastupljneni u medijima masovne (ne)kulture. Suočeni sa takvim vernicima i propagarorima, nema sumnje, i Hrist i Alah gube sve vrline i postaju krstaši.

 

VEHABIZAM

Vehabizam je vrsta pokreta u islamu koji se utemeljio krajem 17. i početkom 18. vijeka. Njegov duhovni izvornik je Muhammed 'Abdulwahab, takozvani reformator islama, porijeklom iz Saudijske Arabije. Vehabizam se u suštini zasniva na redukcionističkim i izvornim idejama o islamu i nastoji zadržati muslimane na izvornoj interpretaciji vjere. Pripadnici vehabijskog učenja se nazivaju mudžahedini ili unitaristi. U sadašnjem vremenu vehabizam je najprošireniji u nemoderniziranim dijelovima Azije i u manjoj mjeri u Evropi, a mnogi ga smatraju osnovom za podsticanje i pružanje ideološke podrške današnjim terorističkim grupa u Afganistanu, Saudijskoj Arabiji i Iraku. Vjeruje se da su pojedini poklonici vehabizma, svojim ideološkim uvjerenjima poduprijeli teroristič ke napade u SAD i Evropi. Vođa globalne terorističke mreže Al Kaida, Osama bin Laden, sljedbenik je vehabijskog učenja islama.